Je loopt van de ene kamer naar de andere. In de keuken blijkt niets te zijn waarvoor je kwam. Buiten is het nog licht genoeg om op pad te gaan, maar geen enkele bestemming trekt. Het is niet eens een uitgesproken slechte dag. Toch ligt er ergens een gewicht dat je niet goed kunt aanwijzen.
Wat betekent toska?
De Russische woordenboeken op Gramota laten verschillende schakeringen zien: een drukkend gevoel, verlangen naar iemand of iets, maar ook verveling en gebrek aan afleiding. De context bepaalt hoe zwaar het woord weegt.
Vladimir Nabokov wees in een vaak aangehaalde omschrijving op die brede gevoelswaaier. Zijn uitleg beweegt van diepe zielenpijn naar onbestemd verlangen en alledaagse verveling. Dat is een literaire benadering, geen diagnose. Toska is niet simpelweg een exotisch synoniem voor depressie.
Zelfs de ansichtkaart weet het niet
Neem een vrije zondag waarop alles ongeveer in orde is. Er staat koffie, buiten droogt de stoep. Je slaat een boek open dat je graag wilde lezen. Na drie bladzijden kijk je naar het raam. In de keuken neem je een slok water, hoewel je geen dorst hebt. Je zou weg kunnen, maar waarheen?
Een vriend stuurt een foto van zee. Daar zou je willen zijn, denk je. Tot je je voorstelt hoe je daar op een terras zou zitten, met dezelfde onrust onder je jas. De zee heeft veel in huis; op deze vraag heeft ze misschien geen antwoord.
Het ongemakkelijke is dat er weinig te melden valt als iemand belt. Er is niets gebeurd. Niemand is vertrokken. Je kunt geen gebeurtenis aanwijzen die verklaart waarom de middag zo zwaar aan zijn eigen minuten hangt. ‘Alles goed?’ Ja, zeg je. Het antwoord is verdedigbaar en klopt toch niet helemaal.
In het stille vertrek van Hammershøi, hieronder, krijgt zo'n stemming een kamer. Het licht ligt op de vloer, de deur is dicht. Wat de geschilderde vrouw denkt, weten we niet. Juist daardoor kun je er met je eigen gedachten blijven rondhangen. Het schilderij vraagt geen verklaring aan de bezoeker.

Iets missen zonder boodschappenlijst
Er zit een vreemd verschil tussen iemand missen en iets missen dat geen naam krijgt. In het eerste geval kun je een brief schrijven, een foto bekijken of aan een tafel denken. Bij het tweede ontbreekt zelfs dat kleine houvast. Je weet niet waar je heen zou moeten om dichterbij te komen.
Een woord kan zo’n ervaring herkenbaar maken zonder haar op te lossen. Misschien ga je wandelen. Misschien blijf je nog even zitten. Ook een stemming hoeft niet meteen nuttig te worden gemaakt, en het woord toska vertelt je niet wat je ermee moet.
Lees verder in Fernweh Magazine
Verder dwalen door woorden
Saudade geeft herinnering en gemis een andere kleur. Lítost kan juist het pijnlijke ogenblik van zelfherkenning naar voren halen.

Saudade: verlangen naar wat er niet is
Wat betekent saudade? Over gemis, herinnering en verlangen in het Portugees en Galicisch, met een uitstap naar de muziek van Cesária Évora.

Lítost: als je jezelf even niet kunt ontlopen
Lítost kan verdriet, spijt of medelijden betekenen. Bij Milan Kundera krijgt het een pijnlijker lading: jezelf plotseling zien zonder bescherming.

L’appel du vide: een vreemde gedachte aan de rand
L’appel du vide betekent de roep van de leegte. Over die plotselinge, vreemde gedachte op een hoogte, en waarom een korte vertaling om nuance vraagt.
Woordbetekenissen: Gramota. Nabokovs omschrijving is hier kort geparafraseerd; de scène en beschouwing zijn van Fernweh.

Het gesprek gaat verder
Reacties
Voeg een gedachte toe+