Je kijkt uit over een dal. Het uitzicht was de bedoeling, de diepte krijg je erbij. Heel even dringt zich een mogelijkheid op waar je niet om vroeg. Je doet een stap terug. De bergen staan er nog, maar je aandacht is ineens dichter bij je eigen voeten.
Wat betekent l’appel du vide?
De poëtische naam kan het verschijnsel geheimzinniger maken dan een korte omschrijving toelaat. In psychologisch onderzoek wordt een verwante ervaring het hoogteverschijnsel genoemd. Een studie van Jennifer Hames en collega’s uit 2012 vond zulke ervaringen zowel bij studenten met als zonder een voorgeschiedenis van suïcidegedachten. Dat onderzoek geeft geen eenvoudige verklaring voor iedere afzonderlijke ervaring.
Een onverwachte gedachte, een vluchtige impuls en een daadwerkelijk voornemen zijn niet hetzelfde. Uit de uitdrukking alleen kun je niet afleiden wat er bij iemand speelt.
Een uitzicht heeft ook een achterkant
Op een ansichtkaart zie je bijna nooit wat zich achter de fotograaf bevindt. Daar ligt het parkeerterrein. Er staat een bankje met iemand die zijn boterham uitpakt. Een kind wil weten wanneer jullie een ijsje gaan eten. Voor de lens strekt zich intussen een bijna onwerkelijk dal uit.
Wanneer je er zelf staat, zijn al die werelden tegelijk aanwezig. Je hoort een portier dichtslaan terwijl je probeert te bevatten hoe ver de overkant weg is. Je ogen kunnen dat landschap volgen; de rest van je lichaam blijft liever bij het bankje. Een foto neemt de lucht en de vergezichten mee naar huis, maar nauwelijks het gevoel van daar staan.
Daarom is de romantiek van het woord ‘roep’ verraderlijk. Het landschap kan adembenemend zijn zonder dat iedere gedachte die er opkomt een boodschap van dat landschap wordt. Je hoeft een opdringerig beeld geen bestemming te geven. De onrust kan onrust blijven; het uitzicht heeft geen recht op jouw nabijheid.
Wat verderop, waar het pad breed is, haal je de thermosfles tevoorschijn. De overkant is nog steeds even ver. Een wolk schuift langzaam voor een bergtop. Er valt ook daar genoeg te zien. Dat is geen behandeling of verklaring van het hoogteverschijnsel, alleen een andere plek om naar dezelfde bergen te kijken.
Een naam voor iets wat zich opdringt
Voor Fernweh zit de aantrekkingskracht van de uitdrukking in het vreemde ogenblik waarop een landschap en je eigen gedachten elkaar kruisen. Een balustrade markeert een grens in de ruimte. Een onverwacht beeld maakt je even bewust van die grens.
Daar hoef je geen bewijs van moed of diepe waarheid van te maken. Het dal mag gewoon een dal blijven, en jij mag wat verder van de rand staan. Wie door zulke gedachten wordt geplaagd of zich er onveilig door voelt, kan dat met de huisarts bespreken; een mooi Frans woord is geen persoonlijke beoordeling.
Lees verder in Fernweh Magazine
Verder dwalen door woorden
Toska laat op een andere manier zien hoe weinig een korte vertaling soms zegt. Bij yūgen gaat het om de diepte van wat een landschap suggereert.

Toska: verlangen zonder duidelijke bestemming
Toska kan verdriet, beklemming, verveling of verlangen betekenen. Over het Russische woord dat soms precies raakt aan wat je niet goed kunt aanwijzen.

Yūgen, of de kunst van het niet-weten
Een Japans woord voor wat zich achter de mist ophoudt. Over yūgen, de kunst van het niet-weten en vier plekken langs de oude Nakasendō.

Ya’aburnee: als liefde groter klinkt dan het leven
Ya’aburnee wordt vaak uitgelegd als jij begraaft mij. Over een Arabische liefdesuitdrukking, overdrijving en wat er verloren gaat bij een letterlijke vertaling.
Onderzoek: Hames e.a. (2012), Journal of Affective Disorders. De beschouwing over het landschap is van Fernweh.

Het gesprek gaat verder
Reacties
Voeg een gedachte toe+