...

Tartle

Taal & woorden

Tartle is een Schots woord voor aarzelen of twijfelen bij het herkennen van iemand of iets. In woordenlijstjes werd het beroemd als dat pijnlijke moment waarop je iemand wilt voorstellen en diens naam kwijt bent.

Je ziet de ander aankomen. Je hebt samen gegeten, gepraat, misschien zelfs een weekend doorgebracht. Je weet waar diegene woont en hoe de hond heet. Nu staat er iemand naast je die voorgesteld wil worden, en precies dat ene woord is verdwenen.

‘Dit is…’

Het wordt een lange seconde.

Wat betekent tartle?

De Dictionaries of the Scots Language geven het werkwoord een bredere betekenis dan alleen het vergeten van een naam. Het gaat om aarzelen, onder meer doordat je iemand of iets niet zeker herkent. Het is een woord uit het Scots, niet uit het Schots-Gaelisch.

De bekende situatie bij het voorstellen is dus een mooi voorbeeld, geen volledige woordenboekdefinitie. Dat kleine verschil maakt de scène niet minder herkenbaar. Je zoekt haastig een omweg: ‘Jullie kennen elkaar vast al?’ Niemand kent elkaar. De hond had je zonder moeite kunnen introduceren.

Je weet nog wél van die lekkage

Je geheugen blijkt een zonderlinge gastheer. Het kan zonder moeite vertellen hoe de ontmoeting destijds verliep: regen, een kelder die onder water stond, iemand die op sokken kwam helpen sjouwen. Zelfs de kleur van die sokken is bewaard. Alleen de naam van hun eigenaar ontbreekt op het ogenblik dat je hem nodig hebt.

Intussen heb je allerlei manieren om tijd te kopen. Je vraagt hoe het ermee gaat. Goed! En met jou? Ook goed. Hoe langer het gesprek duurt, hoe lastiger het wordt om alsnog te vragen met wie je dat goede leven staat te bespreken. De ander noemt een derde persoon. Die naam ken je wel. Het helpt niets.

Er zit een sociale rekensom achter die benauwdheid. Jij weet dat een vergeten naam niet betekent dat de ontmoeting onbelangrijk was. Toch ben je bang dat het zo zal worden opgevat. Van alle dingen die je nog weet, lijkt juist dit ene ontbrekende woord te gaan tellen.

Het kan ontwapenend zijn wanneer iemand de hapering vóór is. ‘We hebben toen samen die kelder leeggehaald. Ik ben Marieke.’ De naam komt terug en trekt een hele avond met zich mee. Marieke. Uiteraard. Je wist werkelijk nog hoe die lekkage rook.

Een gat waar net nog een naam zat

Een naam kan heel vertrouwd zijn en zich toch precies op het verkeerde moment terugtrekken. Dat is het komische aan tartle. Er ontbreekt bijna niets, maar iedereen merkt het.

Misschien schiet het woord je te binnen zodra het gesprek verdergaat. Of pas op de fiets naar huis. Dan roep je die naam hardop, veel te luid en tegen niemand in het bijzonder. Ook daar zou best een woord voor mogen bestaan.

Lees verder in Fernweh Magazine

Verder dwalen door woorden

Jayus geeft een mislukte grap nog een kans. Mamihlapinatapai gaat over een heel andere stilte tussen twee mensen.

Dit verhaal hoort bij Onvertaalbare woorden: een reeks van Fernweh over woorden die meer oproepen dan een korte vertaling kan vertellen.

Woordbetekenis en herkomst: Dictionaries of the Scots Language. De ontmoeting is een eigen voorbeeld van Fernweh.

Het gesprek gaat verder

Reacties

Voeg een gedachte toe

Wat wil je toevoegen?

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Reacties worden volgens onze bestaande moderatie-instellingen behandeld.

Seraphinite AcceleratorOptimized by Seraphinite Accelerator
Turns on site high speed to be attractive for people and search engines.