...

Taal & woorden

Mamihlapinatapai: een blik die op de ander wacht

Mamihlapinatapai, ook geschreven als mamihlapinatapei, komt uit het Yaghan van Vuurland. Het woord werd beroemd door de uitleg van een woordeloze blik tussen twee mensen die iets willen beginnen, maar allebei op de ander wachten.

Mamihlapinatapai: een blik die op de ander wacht
Filmstill: La notte , Michelangelo Antonioni, 1961.

Er valt een stilte die nog geen einde aan het gesprek is. De glazen zijn leeg, buiten wordt het donker. Je kijkt naar de ander en de ander kijkt terug. Er zou nu iets kunnen gebeuren. Dat is althans wat jij denkt. Misschien zoekt de ander alleen zijn jas.

Wat betekent mamihlapinatapai?

De populaire romantische omschrijving is verleidelijk precies. Toch is ze geen onbetwiste, volledige woordenboekvertaling. De taalkundige uitleg die via het Aikuma Project wordt gedeeld, benadrukt dat er meerdere interpretaties mogelijk zijn. Je kunt het woord daarom beter niet presenteren als het bewijs dat een hele taal speciaal voor dit ene liefdesmoment een etiket heeft gemaakt.

Yaghan, ook Yámana genoemd, is een inheemse taal uit het uiterste zuiden van Zuid-Amerika. Achter het woord staat een taalgeschiedenis die groter is dan een internetlijstje met mooie begrippen. De beroemde blik is een uitnodiging om verder te kijken, geen samenvatting van die taal of haar sprekers.

Nog één glas, of gaan we?

Ook buiten de liefde kunnen twee mensen eindeloos op elkaars initiatief wachten. De rekening ligt op tafel. Jullie hebben allebei nog tijd, maar geen van beiden wil de ander ophouden. ‘Je moet zeker zo weer?’ vraagt de een. ‘Als jij nog iets hebt…’ zegt de ander. Een behulpzame ober begint alvast de lege glazen weg te halen.

Of er ligt een reisplan tussen jullie in. Al jaren wordt er gesproken over die trein, die kust, een week zonder vast adres. Je kunt het gesprek dromen: wanneer het rustiger wordt, als de agenda het toelaat. Dan valt er ineens een datum die werkelijk zou kunnen. Je kijkt op. De ander ook. Er hoeft maar iemand te zeggen: boeken?

Dit zijn onze eigen variaties op het bekende beeld van wederzijds wachten. Ze bewijzen niets over de precieze Yaghan-betekenis. Ze laten wel zien waarom die populaire uitleg zoveel mensen aanspreekt: een blik kan een mogelijkheid dragen die door één uitgesproken zin van karakter verandert.

Want zodra je iets voorstelt, kun je ook worden afgewezen. In de stilte blijft het plan voorlopig prachtig en onaangeroerd. De trein rijdt er nog nergens doorheen, het restaurant sluit nog niet. Tot iemand opstaat. Dan blijkt hoeveel toekomst er even tussen twee lege glazen heeft gestaan.

Wat een blik onbeslist kan laten

Juist als beschrijving van een mogelijkheid blijft het beeld sterk. Er zit spanning in wat nog niet wordt uitgesproken. Je kunt elkaar begrijpen en toch wachten, of denken dat je elkaar begrijpt en er allebei iets anders in lezen.

Film kan dat mooi vasthouden. Een gezicht blijft in beeld, het antwoord komt later of helemaal niet. Ook bij Antonioni krijgen blikken en stiltes ruimte waarin de kijker zelf moet zoeken.

Filmstill bij de bespreking van blikken en stiltes in La notte van Michelangelo Antonioni
Filmstill: La notte, Michelangelo Antonioni, 1961.

Lees verder in Fernweh Magazine

Verder dwalen door woorden

Bij cafuné neemt een hand de aandacht over. Tartle kent een veel onhandiger stilte: de naam is even weg.

Dit verhaal hoort bij Onvertaalbare woorden: een reeks van Fernweh over woorden die meer oproepen dan een korte vertaling kan vertellen.

Bij de betekenisnuance: taalkundige toelichting gedeeld door het Aikuma Project. De ontmoeting en de beschouwing over kijken zijn van Fernweh.

Het gesprek gaat verder

Reacties

Voeg een gedachte toe

Wat wil je toevoegen?

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Reacties worden volgens onze bestaande moderatie-instellingen behandeld.

Seraphinite AcceleratorOptimized by Seraphinite Accelerator
Turns on site high speed to be attractive for people and search engines.