...

Taal & woorden

Schadenfreude: waarom andermans pech soms grappig is

Schadenfreude is Duits voor leedvermaak: plezier om de pech of het ongeluk van een ander. Voor dit woord heeft het Nederlands dus een prima vertaling. Het hoort in deze reeks omdat de herkenning groter is dan die ene vertaling.

Schadenfreude: waarom andermans pech soms grappig is

Iemand die zojuist uitvoerig heeft uitgelegd hoe iets moet, doet het vervolgens zelf verkeerd. Een veel te zelfverzekerde winnaar blijkt een ronde te vroeg te juichen. Je wilt best een ruimhartig mens zijn, maar daar gaat je mondhoek al.

Wat betekent Schadenfreude?

Het woord verbindt schade met vreugde. Dat klinkt hard, en soms is het dat ook. Toch loopt leedvermaak van een betrekkelijk onschuldige misstap tot plezier in werkelijke ellende. Wat grappig voelt voor de omstanders kan voor degene in het midden een heel andere avond opleveren.

Een gekrenkt ego, een omgevallen decorstuk van zelfverzekerdheid: daar kan humor goed mee uit de voeten. Bij pijn of vernedering schuift de vraag op. Lach je nog om de situatie, of vooral omdat iemand anders het moet ontgelden? Dat verschil laat zich aan een lach niet altijd meteen aflezen.

De kat van de deskundige

Een spreker heeft net uitgelegd hoe je professioneel overkomt in een online vergadering. Rustige achtergrond, helder verhaal, geen afleiding. Dan loopt zijn kat over het toetsenbord. Het beeld kantelt, de microfoon valt uit. Je lacht, nog voordat hij met enige waardigheid naar het dier kan kijken.

Het plezier zit voor een deel in de korte afstand tussen de les en de gebeurtenis. Een seconde geleden beheerste iemand de situatie volledig. Nu probeert hij met één hand zijn kat en met de andere zijn gezag terug op tafel te krijgen. Als hij zelf begint te lachen, kan de hele vergadering weer ademhalen.

Er is ook de collega die een gezamenlijke fout steeds aan een ander toeschreef en vervolgens zelf dezelfde fout maakt. Daar heeft de lach een scherper randje. Je voelt je vereffend zonder dat er iets is opgelost. Zou je even hard lachen wanneer iemand die je graag mag precies hetzelfde overkwam?

Het verschil kan zich pas openbaren als je de opname doorstuurt. Voor wie erbij was, was het een korte ontspanning. Voor degene op het scherm wordt het misschien een scène die maar blijft terugkomen. Een mislukking kan grappig zijn zonder dat je haar nog weken aan de eigenaar hoeft terug te bezorgen.

Leedvermaak in twee filmpjes

De eerste clip brengt het lied over Schadenfreude uit de musical Avenue Q samen met SpongeBob-beelden. De tweede geeft je de gelegenheid je eigen lach eens te betrappen. Kijk vooral ook even naar wie er lacht, en om wie.

https://www.youtube.com/watch?v=FftfTWgI6Y0

Een grap kan lucht geven en tegelijk prikken. Soms merk je pas na het lachen waar hij precies terechtkwam.

Lees verder in Fernweh Magazine

Verder dwalen door woorden

Bij jayus is juist de grap zelf mislukt. Lítost kijkt naar de pijnlijke zelfherkenning die achter een lach kan schuilgaan.

Dit verhaal hoort bij Onvertaalbare woorden: een reeks van Fernweh over woorden die meer oproepen dan een korte vertaling kan vertellen.

Woordbetekenis: Duden. De beschouwing bij de voorbeelden is van Fernweh.

Het gesprek gaat verder

Reacties

Voeg een gedachte toe

Wat wil je toevoegen?

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Reacties worden volgens onze bestaande moderatie-instellingen behandeld.

Seraphinite AcceleratorOptimized by Seraphinite Accelerator
Turns on site high speed to be attractive for people and search engines.