Iemand die zojuist uitvoerig heeft uitgelegd hoe iets moet, doet het vervolgens zelf verkeerd. Een veel te zelfverzekerde winnaar blijkt een ronde te vroeg te juichen. Je wilt best een ruimhartig mens zijn, maar daar gaat je mondhoek al.
Wat betekent Schadenfreude?
Het woord verbindt schade met vreugde. Dat klinkt hard, en soms is het dat ook. Toch loopt leedvermaak van een betrekkelijk onschuldige misstap tot plezier in werkelijke ellende. Wat grappig voelt voor de omstanders kan voor degene in het midden een heel andere avond opleveren.
Een gekrenkt ego, een omgevallen decorstuk van zelfverzekerdheid: daar kan humor goed mee uit de voeten. Bij pijn of vernedering schuift de vraag op. Lach je nog om de situatie, of vooral omdat iemand anders het moet ontgelden? Dat verschil laat zich aan een lach niet altijd meteen aflezen.
De kat van de deskundige
Een spreker heeft net uitgelegd hoe je professioneel overkomt in een online vergadering. Rustige achtergrond, helder verhaal, geen afleiding. Dan loopt zijn kat over het toetsenbord. Het beeld kantelt, de microfoon valt uit. Je lacht, nog voordat hij met enige waardigheid naar het dier kan kijken.
Het plezier zit voor een deel in de korte afstand tussen de les en de gebeurtenis. Een seconde geleden beheerste iemand de situatie volledig. Nu probeert hij met één hand zijn kat en met de andere zijn gezag terug op tafel te krijgen. Als hij zelf begint te lachen, kan de hele vergadering weer ademhalen.
Er is ook de collega die een gezamenlijke fout steeds aan een ander toeschreef en vervolgens zelf dezelfde fout maakt. Daar heeft de lach een scherper randje. Je voelt je vereffend zonder dat er iets is opgelost. Zou je even hard lachen wanneer iemand die je graag mag precies hetzelfde overkwam?
Het verschil kan zich pas openbaren als je de opname doorstuurt. Voor wie erbij was, was het een korte ontspanning. Voor degene op het scherm wordt het misschien een scène die maar blijft terugkomen. Een mislukking kan grappig zijn zonder dat je haar nog weken aan de eigenaar hoeft terug te bezorgen.
Leedvermaak in twee filmpjes
De eerste clip brengt het lied over Schadenfreude uit de musical Avenue Q samen met SpongeBob-beelden. De tweede geeft je de gelegenheid je eigen lach eens te betrappen. Kijk vooral ook even naar wie er lacht, en om wie.
https://www.youtube.com/watch?v=FftfTWgI6Y0
Een grap kan lucht geven en tegelijk prikken. Soms merk je pas na het lachen waar hij precies terechtkwam.
Lees verder in Fernweh Magazine
Verder dwalen door woorden
Bij jayus is juist de grap zelf mislukt. Lítost kijkt naar de pijnlijke zelfherkenning die achter een lach kan schuilgaan.

Jayus: als een slechte grap toch laat lachen
Wat betekent jayus? Een Indonesisch slangwoord voor een flauwe of mislukte grap, en het ongemakkelijke plezier dat daar soms uit voortkomt.

Lítost: als je jezelf even niet kunt ontlopen
Lítost kan verdriet, spijt of medelijden betekenen. Bij Milan Kundera krijgt het een pijnlijker lading: jezelf plotseling zien zonder bescherming.

Toska: verlangen zonder duidelijke bestemming
Toska kan verdriet, beklemming, verveling of verlangen betekenen. Over het Russische woord dat soms precies raakt aan wat je niet goed kunt aanwijzen.
Woordbetekenis: Duden. De beschouwing bij de voorbeelden is van Fernweh.

Het gesprek gaat verder
Reacties
Voeg een gedachte toe+